De verschillende seizoenen kennen hun eigen jaarfeesten die in het teken van de betreffende jaargetijden staan. De benamingen voor de jaarfeesten zijn niet overal hetzelfde. Zo ben ik eens de naam Frey-blot tegen gekomen voor een oogstfeest. Het feit dat een jaarfeest de naam van een god of godin draagt, wil niet zeggen dat voorbehouden is aan die godheid. Het zegt natuurlijk wel iets over de betekenis van het feest.1
Voorjaarsfeesten
Ostara is het feest van de gelijknamige godin van lente, wedergeboorte en vruchtbaarheid. Eieren spelen al van oudsher een rol bij dit feest. Het beschilderen van eieren hoort voor mij bij ostara. Met z’n allen rond een tafel bedekt met oude kranten met daarop een schaal vol hardgekookte eieren, penselen, verschillende soorten verf, kleurpotloden, een potje water en viltstiften. Het is traditie geworden dat iedereen twee eitjes omtovert tot kleurrijke kunstwerkjes. Het is de bedoeling vruchtbaarheid weer te geven op een eitje en iedereen doet dat op z’n eigen manier. Het eerste eitje is voor persoonlijke wensen en het tweede eitje voor vruchtbaarheid in het algemeen. Alle beschilderde eitjes staan tijdens het ritueel in een kring rond een bos voorjaarsbloemen. Dat is altijd weer een vrolijk gezicht. We vragen de goden de eitjes te heiligen en gezamenlijk vullen we de eitjes met een vruchtbare kracht. Iedereen neemt na afloop z’n eitjes mee en zoekt er een geschikte plek voor.
Vanadis-nacht behoort ook tot de lentefeesten. Het is vergelijkbaar met het keltische beltane. Op Vrije Scholen wordt het gebruik van de meiboom nog altijd in ere gehouden. Het is een vrolijk en kleurig gebruik. Tegenwoordig wordt een paal opgericht bovenin versiert met bloemen en lange kleurige linten. De kinderen dansen met een lint in de hand rond de paal. Als dit op de juiste manier gebeurt, wikkelen de linten zich als een vlechtwerk rond de paal en de dans is ten einde als de linten op zijn. Tijdens een midzomerweekend van Het Rad een jaar of wat geleden hadden we onze noorse gasten gevraagd op de vrijdagavond een blot te verzorgen. Zo heb ik kennis gemaakt met dit gebruik dat volgens hun ook wel met midzomer uitgevoerd werd. Het was leuk om te doen.
Zomerfeesten
Midzomer, de zomerzonnewende op 21 juni is een zomerfeest en draait voor een belangrijk deel om de zon. Een jaar of wat geleden heb ik voor het midzomer-blot een zonnewiel van tuinkers gekweekt. Het is leuk dit soort dingen te verzinnen en zo elk jaar iets nieuws in een blot te verwerken. Ook als is het soms maar een kleine variatie op eerdere dingen. Het zonnerad van tuinkers stond symbool voor zowel de zon als de gewassen die op de akkers staan.
Lezende over volksgebruiken ontdek je als snel dat in de maanden juli en augustus door het hele land allerlei oogstfeesten plaatsvinden. Het is nog lang de gewoonte geweest om de laatste korenschoof op het land achter te laten voor de goden. Veel dorpen en steden hebben in die tijd een kermis. De meeste mensen zullen zich er niet eens meer bewust van zijn dat het overblijfselen zijn van oeroude oogstfeesten. Een oogst-blot is voor mij een mengeling tussen de goden vragen de nog op het land staande gewassen te beschermen en dank uit spreken voor hetgeen al aan oogst is binnengehaald. Dit kan zowel letterlijk als figuurlijk. Jaarfeesten geven juist in deze tijd de kans eens stil te staan bij het feit dat er altijd en overvloedig voedsel voor ons is.
Herfstfeesten
De herfst is duidelijk de overgangstijd tussen zomer en winter. Het kan in september nog heerlijk na zomeren, maar het voelt al niet meer als zomer. Ook de herfstevening is een oogstfeest en her en der in den lande zijn er nog oogstfeesten die gevierd worden volgens oude of nieuwe volksgebruiken.
Tijdens de herfstevening zijn licht en donker in evenwicht. Na deze datum zijn de nachten weer langer dan de dagen. De krachten begint zich weer meer naar binnen te keren: de winter is in aantocht. Zowel in het voor- als najaar is er van alles met zaden te verzinnen om zo het belang van vruchtbaarheid uit te beelden. Bijvoorbeeld in het najaar zaad verzamelen, de zaden gedurende de winter bewaren en in het voorjaar het zaad dan daadwerkelijk zaaien. Dat kan net zo goed in pot als in een tuin.
Een heildronk uitbrengen op alle dieren die hun leven geven om te dienen als voedsel is wel passend bij dit jaargetijde. Ik heb het nu een paar keer meegemaakt dat op een bijeenkomst, hoewel beide in een ander seizoen, speekvarken van het spit bij het avondmaal opgediend werd. In beide gevallen hebben we eerst het varken bedankt voor we het opgepeuzeld hebben. We stonden met alle aanwezige vleeseters in een kring rond het spit waar het varken nog aan gespietst was. De hoorn ging rond en iedereen bracht een heildronk op het varken uit. Vlak voor het eten van vlees zo bewust zijn van het feit dat een dier gestorven is om tot voedsel te dienen, dat was best indrukwekkend om mee te maken.
Winterfeesten
Winternachten, in gekerstende vorm bekend als het katholieke allerzielen, is het feest om de voorouders eer te betonen. Het is bij uitstek de tijd om te kijken naar wat familie voor je betekent, of dit nu familie is door bloed- of door geestverwantschap.
De twaalf joelnachten vallen rond de winterzonnewende. De Wilde Jacht waart rond. In Twente kent men nog het midwinterhoornblazen, een gebruik om geesten te verjagen.
De avond voor midwinter is het moedernacht een blot opgedragen aan de moedergodinnen en de disir (voormoeders). De kortste nacht van het jaar is een is een mooi tijdstip de goden en voorouders te eren in een midwinterblot. Ook tijdens midwinter speelt de zon een rol. Een appeltaart met brandende kaarsje in de vorm van een zonnewiel in de taart geprikt vormt een prima alternatief voor een brandend zonnerad binnenshuis.
De avond voor midwinter is het moedernacht een blot opgedragen aan de moedergodinnen en de disir (voormoeders). De kortste nacht van het jaar is een is een mooi tijdstip de goden en voorouders te eren in een midwinterblot. Ook tijdens midwinter speelt de zon een rol. Een appeltaart met brandende kaarsje in de vorm van een zonnewiel in de taart geprikt vormt een prima alternatief voor een brandend zonnerad binnenshuis.
Eind januari tijdens Donarblot kunnen we en beroep doen op de Donderaar de ijsreuzen buiten de deur te houden of te verjagen. Het is immers voor de boeren en tuinders wel zo prettig als de grond vorstvrij is als ze het land weer willen gaan bewerken. De eerste ploeg kan in februari alweer de grond in.
